More

    Nitro – Poly: Sơn đàn cũng rắc rối vậy sao

    Trong thế giới của những người chơi nhạc, nhất là những người “chơi đàn”, luôn có những cuộc tranh cãi bất tận về đủ thứ chủ đề khác nhau. Và nghe tuy hơi khó tin, nhưng… chất sơn guitar là một trong số đó. Có thể với đại đa số thì vấn đề này không quá ảnh hưởng, “tốt gỗ hơn tốt nước sơn” mà. Nhưng với những người chơi khó tính và nhất là các nghệ nhân, luthier, thì những lớp sơn trên cây đàn quan trọng chẳng kém gì chất gỗ cả!

    Cây Fender Custom Shop ’60 Relic StratocasterTom Anderson Classic SSS màu ưa thích của chúng tôi – Da Cam.

    Cuộc đại chiến không ngừng nghỉ này chia làm 2 phe: Những nguời yêu thích chất sơn Nitrocellulose truyền thống và những người yêu chất sơn Polyurethane hiện đại. Một bên là “Thế hệ vàng” của guitar điện, một bên là sự bóng bẩy bền bỉ theo năm tháng, đến chính chúng tôi cũng không biết được mình thật sự nghiêng về bên nào nữa. Thôi lan man quá rồi, bây giờ chúng tôi sẽ giới thiệu về ưu nhược điểm của mỗi bên nhé, mong rằng sau bài viết này các bạn sẽ dễ dàng chọn chất sơn ưa thích của mình hơn, cũng như… mở cánh cổng tham gia vào cuộc “đại chiến” trải dài khắp các diễn đàn guitar nhé!

    Nitrocellulose Finish

    Chất sơn Nitrocellulose đã được sử dụng từ rất lâu rồi, trên những cây đàn acoustic, những bộ trống, kèn saxophone hay thậm chí cả… xe hơi. Vào những năm 50, 60, đây là chất sơn ưa thích của hai “gã khổng lồ” trong làng nhạc cụ – FenderGibson và họ dùng chúng chủ yếu trên những cây guitar điện của mình. Fender đã từng thử nghiệm với chất sơn Acrylic một thời gian nhưng cuối cùng lại quay về với Nitrocellulose.

    Cây Gibson Les Paul Reissue 60 Heavy Aged yêu thích của chúng tôi.

    Sơn Nitrocellulose bao gồm gốc dung môi và gốc thực vật, hòa cùng Nitric và acid Sulfuric. Phân tử Nitrocellulose đóng vai trò như một chất liên kết, rồi lại được hòa với dung môi nữa để tạo thành dạng xịt tiện dụng. Dung môi được sử dụng ở đây là Acetone – rất dễ cháy nhưng tạo nên độ bóng tuyệt vời.

    Một cây đàn được sơn nhiều lớp sơn Nitrocellulose trong vài ngày liên tục, lớp sau lại làm tan chảy lớp trước và phải xả nhám giữa mỗi lần sơn. Sau khi các lớp liên kết với nhau hoàn toàn, bề mặt cây đàn sẽ hơi giống Resin, cây đàn sẽ được chuyển sang công đoạn đánh bóng tới khi bề mặt hoàn toàn nhẵn và bóng loáng. Nhiều lớp sơn chồng lên nhau khiến bề mặt những cây đàn trông rất có chiều sâu.

    Đồng sáng lập của Fender Custom Shop – Michael Stevens – đang xử lý lớp sơn.

    Sơn Nitrocellulose có kết cấu mịn, mỏng, xốp và không hoàn toàn cứng lại. Chính vì điều này nên nhiều luthier cũng như những tay chơi tin rằng loại sơn này cho phép cây đàn “thở”, tạo nên âm thanh thoáng hơn và sustain dài hơn.

    Kết cấu này cũng khiến những cây đàn được sơn Nitrocellulose rất dễ trầy xước, và những vết trầy xước rất dễ lan ra. Sơn Nitrocellulose cũng dễ bị phai hơn, nên những khu vực thường xuyên tiếp xúc với cơ thể (chỗ bạn đặt tay, hay mặt sau áp vào người) sẽ bay sơn. Đặc biệt nhất, sơn Nitrocellulose sẽ thay đổi màu theo thời gian dưới tia UV (thường là ngả vàng), chính tính chất này đã tạo ra hẳn một danh sách tên gọi cho các kiểu bay màu khác nhau trên những cây Gibson Les Paul 59 huyền thoại!

    Từ trái sang: #9 0627, #9 1854, #9 0823 và #9 0629

    Ồ, và cuối cùng, sơn Nitrocellulose sẽ NỨT. Đúng rồi đó bạn đọc không nhầm đâu, chính vì kết cấu mỏng của mình, theo thời gian và trải qua những nhiệt độ khác nhau khiến gỗ của cây đàn nở ra co lại, lớp sơn sẽ bị nứt. Tùy vào loại gỗ khác nhau thì thời gian những vết nứt xuất hiện sẽ khác nhau, nhưng chắc chắn tất cả những cây đàn được sơn Nitrocellulose sẽ nứt.

    Nhìn những vết rạn thời gian nè!

    Sao từ nãy tới giờ chúng tôi kể ra toàn nhược điểm của thứ sơn cổ lỗ sĩ này mà vẫn có hẳn một cộng đồng “fan cuồng” của nó? Chính những nhược điểm này lại tạo ra thế mạnh của sơn Nitrocellulose: Cây đàn với chất sơn này đang thực sự hấp thụ cuộc sống từng giây từng phút. Những “vết sẹo” sau thời gian chinh chiến ấy sẽ phản chiếu chính người chủ của cây đàn, từ vết phai do thói quen đặt tay của họ, chiếc thắt lưng họ đeo mỗi lần biểu diễn cạ lên phía sau cây đàn, hay những mảng nứt ẩn chứa cả câu chuyện dài về những lần “cháy” hết mình trên sân khấu. Thậm chí những cây đàn ở nước nhiệt đới đầy nắng cũng sẽ theo thời gian có màu khác hẳn những cây đàn ở nơi lạnh lẽo quanh năm. Những cây đàn mang trên mình dấu vết của năm tháng ấy được gọi chung với cái tên “Relic“, và không có 2 cây Nitrocellulose nào hoàn toàn giống nhau cả!

    Mặt sau cây Blackie gần như nát bấy do liên tục cọ với mặt thắt lưng của Eric Clapton khi ông phiêu theo điệu nhạc, trong khi mặt trước còn gần như nguyên vẹn.
    Mặt trước cây Number One của Stevie Ray Vaughan lại chằng chịt những dấu vết do lối chơi mạnh bạo của ông để lại (Bạn có biết SRV dùng hẳn dây cỡ 13 không?).

    Chính những điều ấy khiến những cây đàn “Relic” trở thành một tác phẩm nghệ thuật, một cuốn nhật ký ghi lại hành trình của chủ nhân nó với âm nhạc, với ánh đèn sân khấu và hơn thế nữa.

    Cây 1959 Les Paul Greeny huyền thoại nhìn khác hẳn qua mỗi đời chủ khác nhau.

    Ngày nay, chất liệu sơn Nitrocellulose dường như chỉ được sử dụng ở các phân khúc cao cấp nhất như Custom Shop. Ngoài việc tôn vinh vẻ đẹp của thời gian, những hãng lớn như Fender và Gibson cũng muốn “tìm lại” sự cổ điển cũng như hồi tưởng về giai đoạn hoàng kim của mình nữa. Chính những nhược điểm như phải sơn và xả nhám nhiều lớp, phải nhám và đánh bóng hoàn toàn thủ công cũng như cực kì khó sửa chữa nếu có sai lầm trong quá trình sơn, những cây đàn sơn Nitrocellulose thường có giá cao ngất ngưởng.

    Vì quá thần tượng Eric Clapton, cây Fender Eric Clapton Blackie Strat Masterbuilt này đã tiêu tốn của chúng tôi gần cả tỉ đồng.

    Một điều thú vị là, nhiều hãng còn… cố tình bào mòn cây đàn trước khi xuất xưởng, để tạo ra vẻ ngoài cũ kỹ sẵn theo ý người chơi. Với những luthier nhà nghề Nitrocellulose rất dễ điều khiển để tạo ra tác phẩm của riêng mình, như vẽ tranh sơn dầu với tấm canvas là chính cây đàn vậy. Từ ngữ trong “ngành” gọi việc này là “Relicing”, nhằm thỏa mãn những tay chơi muốn sở hữu một cây đàn đã có vẻ ngoài cổ kính và cùng cây đàn đó tiếp tục hành trình viết lên câu truyện mới của riêng mình.

    Fender Custom Shop còn cung cấp nhiều mức Relic khác nhau, từ nhẹ nhàng như cây đàn được cất tủ nhiều năm, cho đến mức nặng nề như đã chinh chiến mỗi ngày suốt vài thập kỷ.

    Polyurethane Finish

    Sơn Polyurethane hiện là loại sơn tiêu chuẩn trong công nghiệp sản xuất guitar. Từ những năm 60 trở đi, sơn Polyurethane đã thay thế vị trí của Nitrocellulose trên những cây đàn được sản xuất hàng loạt. Không chỉ vì những nhược điểm đã kể của Nitrocellulose, mà còn vì việc Nitrocellulose là chất có hàm lượng những chất dễ bay hơi cao gây tổn hại đến môi trường nếu tích trữ số lượng lớn. Trong thế kỉ 21, việc sử dụng Nitrocellulose bị quản lý và giám sát rất nghiêm ngặt.

    Sơn Polyurethane không những thân thiện với môi trường hơn, mà còn an toàn và dễ sử dụng hơn rất nhiều. Với nguồn gốc từ nhựa tổng hợp, bề mặt gần như không còn tàn dư mỗi lần sơn cũng như cứng lại hoàn toàn sau khi sơn. Vậy nên những cây đàn sơn bằng Polyurethane không cần phải sơn nhiều lớp, đẩy tốc độ sản xuất hàng loạt lên nhanh hơn rất nhiều.

    Bên trong xưởng sơn của nhà máy Epiphone tại Trung Quốc.

    Đơn giản hơn là thế, nhưng sơn Polyurethane bóng hơn, dày và chống chịu tốt hơn rất nhiều. Cộng thêm việc cần sơn ít lớp hơn, những cây đàn sơn Polyurethane chống xước và chống nứt cực tốt, cũng như hạn chế lại sự co giãn của gỗ đàn. Nhưng cũng vì điều này mà các luthier cũng như nhiều tay chơi khó tính cho rằng việc sơn bằng Polyurethane khiến tiếng đàn trở nên “bí” và giảm hẳn độ sustain.

    Cây đàn được sơn Polyutharane (phải) có độ bóng cao hơn rõ ràng.

    Lớp sơn Polyurathane rất khó bị tổn hại, nếu có thì những vết trầy xước, cấn móp cũng rất khó thấy bằng mắt thường. Độ bóng của Polyurathane có thể duy trì tới cả thập kỉ, và rất khó bị phai ở những khu vực thường xuyên tiếp xúc. Nếu bạn muốn cây đàn của mình luôn trông như mới thì Polyurathane rõ ràng làm điều này tốt hơn Nitrocellulose, dĩ nhiên bạn cũng phải có trách nhiệm với cây đàn của mình nữa, nếu chăm sóc với những dung dịch vệ sinh định kỳ, cây đàn của bạn chắc chắn sẽ luôn trông như mới mang từ showroom ra.

    Bạn có tin đây là một cây Squier từ năm 1984? (Nguồn: Reverb).

    Như chúng tôi đã nói, ngày nay, chất liệu sơn Nitrocellulose dường như chỉ được sử dụng ở các phân khúc cao cấp nhất như Custom Shop. Gần như tất cả những cây guitar được sản xuất đại trà hiện tại đều sử dụng sơn Polyurethane, nhưng điều đó không khiến một cây guitar sơn bằng Polyurethane trở nên “rẻ tiền” hay “kém chất lượng”, đơn giản vì chất liệu này khiến quá trình sản xuất trở nên đơn giản và nhanh hơn rất nhiều, trong khi đó lại mang tới vẻ ngoài bóng bẩy và độ bền cao hơn!

    Xưởng sơn trong nhà máy Fender.

    Thế nhưng thế mạnh của Polyurethane lại trở thành một điểm yếu chết người: Cây đàn của bạn sẽ rất khó để cũ đi. Nếu bạn đã trót đem lòng yêu thích những cây guitar Relic nhuốm màu thời gian, hay muốn custom cho cây đàn của mình relic giống thần tượng thì câu trả lời là… “Đừng”. Việc lớp sơn Polyurethane cũ nứt do tác nhân tự nhiên rất hiếm, đa phần các trường hợp đều là nhân tạo, hay là cố tình cào, đập, mài cho cây đàn trở nên trầy xước đó.

    Vấn đề ở đây là: sơn Polyurethane chỉ yếu và mất đi ở khu vực bạn “động tay động chân” thôi, vết nứt sẽ không bao giờ lan ra/ trở nên tự nhiên hơn cả.

    “Tôi sẽ relicing đều cả cây đàn, vậy là được đúng không?”, đáng tiếc câu trả lời là… không. Nhớ việc Polyurethane cần sơn rất ít lớp không? Những vết xước sẽ không hề có chiều sâu, và lộ ra lớp gỗ trắng phớ nham nhở ở dưới (dĩ nhiên bạn phải đục được qua cả lớp sơn lót đã). Đó vẫn là may mắn, vì đôi khi bạn đục bở cả gỗ ra rồi lớp sơn chỉ suy chuyển đôi chút…

    Đừng mà…

    Mong các bạn đọc tới đây đã chọn được loại sơn mà mình mong muốn để quá trình tìm kiếm một cây đàn phù hợp với bản thân trở nên dễ dàng hơn. Cá nhân chúng tôi dạo này thì đang mê đắm em Fender Custom Shop 20th Anniversary Nocaster Relic Telecaster này lắm, nên chắc chắn sẽ hơi nghiêng về đội Nitrocellulose rồi!

    Bài viết mới nhất

    spot_imgspot_img

    Bài viết tương tự

    spot_imgspot_img